Dziki w pobliżu posesji - wyjaśnienie kompetencji

Problem pojawiania się dzików na terenach zamieszkałych budzi duże emocje wśród mieszkańców. Wokół tematu narosło sporo nieporozumień oraz półprawd. W celu udzielenia rzetelnej i pewnej informacji publikujemy wyjaśnienia, kto i za co w temacie dzików odpowiada.

Na początku należy wspomnieć, że dzika zwierzyna, w tym dziki, nie jest własnością samorządów, lecz Skarbu Państwa. To powoduje, że odpowiedzialność za szkody oraz działania związane z redukcją populacji tych zwierząt została rozdzielona pomiędzy różne podmioty. Z całą pewnością jednak wymaga podkreślenia, że zadania dotyczące regulacji populacji dzików, a także pokrywania szkód wywoływanych przez dzikie zwierzęta NIE JEST zadaniem powiatu.

Kto odpowiada za szkody i odstrzał?

Zgodnie z przepisami Prawa łowieckiego, odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez dziką zwierzynę ponosi Skarb Państwa, który realizuje te zadania za pośrednictwem określonych instytucji. Jednocześnie odstrzał dzikiej zwierzyny nie należy do zadań gmin ani powiatów.

Za planową redukcję populacji dzików odpowiadają przede wszystkim koła łowieckie, działające w strukturach Polskiego Związku Łowieckiego. To one sporządzają roczne i wieloletnie plany łowieckie. Co ważne, plany te (określające m.in. jakie zwierzęta i w jakiej liczbie będą odławiane) są opiniowane przez gminy (nie powiat).

W przypadku szkód w uprawach lub płodach rolnych, spowodowanych przez dzikie zwierzęta odpowiedzialność za nie ponosi:

Dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego (najczęściej koło łowieckie) – w przypadku szkód wyrządzonych przez dziki, jelenie, daniele i sarny na obszarach obwodów łowieckich polnych i leśnych.
Skarb Państwa:
- reprezentowany przez Wojewodę – w przypadku szkód wyrządzonych przez zwierzęta objęte całoroczną ochroną (np. łoś) w obwodach leśnych,
- reprezentowany przez Zarząd Województwa – w przypadku:
  - szkód wyrządzonych przez łosie w obwodach polnych i poza obwodami łowieckimi,
  - szkód wyrządzonych przez dziki, jelenie, daniele i sarny poza granicami obwodów łowieckich.

Informacje kontaktowe do kół łowieckich działających na danym terenie posiadają wszystkie samorządy gminne i to tam w pierwszej kolejności należy się zwrócić o pomoc.

Równocześnie w przypadku szkód w mieniu innym niż płody rolne czy uprawy (np. uszkodzony płot, ogrodzenie, zniszczony trawnik, teren rekreacyjny itp.) brak jest w Prawie łowieckim szczególnej regulacji. Należy więc w takiej sytuacji odnieść się do ogólnych przepisów Kodeksu Cywilnego i żądać naprawienia szkody przez właściciela, tj. Skarb Państwa.

Rola gmin i służb porządkowych

W sytuacjach, gdy obecność dzików (lub innych dzikich zwierząt) stwarza realne zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi, właściwym organem do podejmowania działań jest:

wójt,
burmistrz,
prezydent miasta,

jako organ odpowiedzialny za bezpieczeństwo na terenie gminy, przy współpracy z odpowiednimi służbami mundurowymi (np. policją, strażą miejską) i Państwową Inspekcją Weterynaryjną.

To do zadań służb miejskich/gminnych oraz służb mundurowych należą kwestie związane z zapewnieniem bezpieczeństwa!

Jak pokazują przykłady części gmin spoza powiatu wodzisławskiego – służby miejskie/gminne dysponują odpowiednim instrumentarium i potrafią skutecznie zapewnić ochronę ludności przed dzikami.

Kiedy może interweniować starosta?

Prawo przewiduje możliwość wydania przez starostę decyzji o odłowie, odłowie z uśmierceniem lub odstrzale redukcyjnym dzików, jednak wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. Zgodnie z art. 45 ust. 3 Prawa łowieckiego, taka decyzja może zostać podjęta tylko wtedy, gdy dzika zwierzyna stanowi szczególne zagrożenie dla prawidłowego funkcjonowania obiektów produkcyjnych lub obiektów użyteczności publicznej, i to po uzgodnieniu z Polskim Związkiem Łowieckim.

Kompetencje starosty nie obejmują przypadków niszczenia prywatnych pól, ogrodów, łąk czy trawników itp.

Aby starosta mógł wydać decyzję o odłowie czy odstrzale redukcyjnym muszą wystąpić ŁĄCZNIE trzy przesłanki:

Musi wystąpić zagrożenie.
To zagrożenie musi dotyczyć funkcjonowania obiektów produkcyjnych lub obiektów użyteczności publicznej (czyli musi mieć negatywny wpływ na ich funkcjonowanie lub możliwość korzystania z niego).
Zagrożenie to MUSI mieć charakter szczególny.

W innych przypadkach starosta – jako organ administracji – nie posiada kompetencji do podejmowania działań interwencyjnych.

W takich sytuacjach, jeśli występuje zagrożenie bezpieczeństwa ludzi, właściwym organem do podejmowania działań jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta oraz powołane do zapewnienia bezpieczeństwa służby!

Informujemy, że z inicjatywy Miasta Wodzisławia Śl. Starostwo Powiatowe w Wodzisławiu Śląskim obecnie prowadzi postępowanie w sprawie wydania decyzji o odstrzale redukcyjnym dzików na terenie tego miasta. Z uwagi jednak na brak we wniosku informacji, dla funkcjonowania których konkretnie obiektów produkcyjnych lub użyteczności publicznej dziki stanowią w opinii Miasta szczególne zagrożenie i na czym to szczególne zagrożenie polega Starostwo zwróciło się do Urzędu Miasta Wodzisławia Śl. o uzupełnienie złożonego wniosku.

Kwestią sporną, choć drugorzędną w tym zakresie, jest to, kto za odstrzał redukcyjny powinien zapłacić. Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem, potwierdzonym przez liczne orzeczenia sądów administracyjnych, powszechnych, a także regionalne izby obrachunkowe za realizację tego zadania powinien zapłacić właściciel zwierząt, czyli Skarb Państwa, którego reprezentantem jest wojewoda.

Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach, mimo ciążących na nim w tym zakresie obowiązków, od lat tego obowiązku nie realizuje i nie przekazuje środków na realizację tego zadania.

Podsumowanie

Starosta nie odpowiada za redukcję populacji dzików, a jedynie w wyjątkowych sytuacjach może zezwolić na odstrzał redukcyjny.
Za liczebność dzikiej zwierzyny odpowiada Polski Związek Łowiecki poprzez koła łowieckie, których plany łowieckie są opiniowane przez gminy*.
W przypadku zagrożenia dla prywatnych posesji odpowiedzialność spoczywa na wójtach, burmistrzach bądź prezydentach miast oraz na służbach odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Odszkodowania za szkody wypłacają koła łowieckie lub Skarb Państwa, w zależności od miejsca powstania szkody.
W przypadku zagrożenia dla obiektów produkcyjnych lub użyteczności publicznej starosta może – w porozumieniu z PZŁ – wydać decyzję o odstrzale lub odłowie. Taka decyzja w odniesieniu do Miasta Wodzisławia Śl. obecnie jest procedowana.

* Roczny plan łowiecki jest sporządzany przez dzierżawcę obwodu łowieckiego, po zasięgnięciu opinii właściwych wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) oraz właściwej izby rolniczej, i podlega zatwierdzeniu przez właściwego nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w uzgodnieniu z Polskim Związkiem Łowieckim.